Połączenie kabla ze sworzniem przepustu nN przenosi setki amperów. Wystarczy niewielki wzrost rezystancji styku, żeby w jednym punkcie wydzielały się dziesiątki watów ciepła – a to ciepło idzie prosto w sworzeń, izolator przepustowy i jego uszczelnienie. Poniżej: skąd biorą się gorące zaciski, jak ich uniknąć przy montażu i jak je wyłapać, zanim dojdzie do awarii.

Ile ciepła daje zły styk

Moc tracona na połączeniu to P = I² × R. Przy transformatorze 630 kVA prąd fazowy strony nN wynosi ok. 900 A. Każde dodatkowe 0,1 mΩ rezystancji styku to przy tym prądzie ok. 81 W ciągłego grzania w jednym zacisku. Nagrzany styk szybciej się utlenia, jego rezystancja rośnie dalej i proces sam się napędza.

Najczęstsze przyczyny przegrzewania zacisków

Za słaby docisk

Śruby dociskowe dokręcone „na wyczucie” albo nigdy nie skontrolowane po uruchomieniu. Żyły – zwłaszcza aluminiowe – osiadają pod naciskiem i docisk z czasem spada.

Za mocny docisk

Zgniecione druty żyły, zerwany gwint, pęknięty korpus. Śruby dokręca się kluczem dynamometrycznym, stopniowo i na przemian – nie siłą ramienia i nie z przedłużką na kluczu.

Brudny lub utleniony styk

Tlenek na żyle aluminiowej, zanieczyszczony sworzeń, resztki farby. Powierzchnie przewodzące czyści się bezpośrednio przed montażem. Zaciski TOC przyjmują żyły aluminiowe i miedziane – ocynowany korpus ogranicza korozję na styku z aluminium, ale żyłę i tak trzeba oczyścić.

Źle przygotowana żyła

Za krótko odizolowana (izolacja wchodzi pod śrubę) albo za długo (goła żyła wystaje z gniazda), przekrój spoza zakresu gniazda, żyła o kształcie, którego zacisk nie przewiduje.

Kable wiszące na zacisku

Ciężkie kable nN, które nie są podparte, zginają i skręcają sworzeń. Rośnie ryzyko poluzowania połączenia, uszkodzenia przepustu i wycieku oleju spod uszczelki.

Obciążenie większe niż przy doborze

Po rozbudowie instalacji prąd bywa wyższy niż ten, pod który dobierano połączenia – grzeje się wtedy nie tylko zacisk. Więcej o pracy transformatora na granicy mocy w tekście o starzeniu transformatora SN.

Montaż zacisku transformatorowego krok po kroku

1. Sprawdź przepust: pęknięcia porcelany, ślady oleju, stan gwintu sworznia.
2. Oczyść sworzeń i gniazda zacisku z brudu i resztek farby.
3. Nakręć zacisk na sworzeń, ustaw gniazda w kierunku odejścia kabli i zablokuj śrubami mocującymi (w TOC-1 – dwie śruby na stopce, w TOC-2 – śruby z boku rozciętego trzpienia).
4. Przygotuj żyły: odizoluj na głębokość gniazda, żyłę aluminiową oczyść z tlenku szczotką drucianą i – jeśli zaleca to producent kabla – nałóż pastę kontaktową.
5. Włóż żyły do oporu i dokręć śruby dociskowe kluczem dynamometrycznym – stopniowo i na przemian.
6. Podeprzyj i zamocuj kable tak, żeby nie obciążały zacisku ani sworznia.
7. Załóż osłonę izolacyjną zacisku.
8. Po uruchomieniu i ustabilizowaniu obciążenia wykonaj pomiar termowizyjny, a docisk skontroluj ponownie zgodnie z instrukcją eksploatacji stacji.

Komplet zacisków TOC-1 na przepustach nN – gniazda ustawione w kierunku odejścia kabli.

Kontrola termowizyjna – jak czytać wynik

Termowizja wyłapuje zły styk bez wyłączania transformatora. Żeby wynik coś znaczył:

• mierz pod obciążeniem – im bliżej typowego obciążenia stacji, tym wyraźniejsza różnica,
• porównuj ten sam punkt na trzech fazach; różnica między fazami przy podobnym prądzie mówi więcej niż sama temperatura,
• uważaj na błyszczące powierzchnie: ocynowany mosiądz ma niską emisyjność i kamera zaniża jego temperaturę – odczytuj wartości z izolacji kabla tuż przy zacisku albo z matowego znacznika.

Punktem odniesienia mogą być kryteria amerykańskiej normy ANSI/NETA (tabela 100.18), z których korzysta wiele firm pomiarowych:

Jeśli operator albo zakład ma własną instrukcję eksploatacji z innymi progami – obowiązuje instrukcja.

Lista kontrolna przeglądu połączeń nN

• przebarwienia, nalot albo nadtopiona izolacja przy zacisku,
• ślady oleju pod przepustami nN,
• stan osłon zacisków, ślady ptaków i gryzoni,
• mocowanie i podparcie kabli,
• termogram porównawczy trzech faz i punktu neutralnego,
• kontrola docisku śrub – tylko po wyłączeniu i uziemieniu, wg instrukcji.

Regularna kontrola kosztuje ułamek naprawy – zobacz, jak wygląda profesjonalny remont transformatora. Jeśli zacisk trzeba wymienić, zacznij od doboru zacisku transformatorowego do mocy – a gotowe komplety znajdziesz w kategorii zaciski transformatorowe.

Zaciski transformatorowe Energeks – od ręki z magazynu w Polsce

TOC-1 – poziomyM12 / M20 / M30, 250–1000 A, 2 × 300 mm²TOC-2 – kompaktowyta sama przyłączalność, mniejszy obrys

Podaj moc transformatora i przekroje kabli – wycenę wyślemy tego samego dnia.Zapytaj o ofertę