Zacisk transformatorowy to niewielki element, który przenosi cały prąd strony nN – przy transformatorze 630 kVA to ponad 900 A na fazę. Źle dobrany grzeje się, luzuje i z czasem potrafi uszkodzić przepust. Dobór sprowadza się do czterech pytań: jaki prąd płynie po stronie nN, jaki gwint ma sworzeń przepustu, ile przewodów podłączasz i czy zacisk pracuje na fazie, czy na punkcie neutralnym.

1. Policz prąd strony nN

Prąd znamionowy strony dolnego napięcia wynika z mocy znamionowej transformatora:

I = S / (√3 × U)

S to moc znamionowa w VA (kVA × 1000), a U – napięcie znamionowe strony nN; w transformatorach rozdzielczych zwykle 400 V albo 420 V. Przykład dla 400 kVA i 420 V: 400 000 / (1,732 × 420) ≈ 550 A.

2. Sprawdź gwint sworznia przepustu nN

Zacisk nakręca się bezpośrednio na sworzeń izolatora przepustowego, więc gwint wewnętrzny zacisku musi być taki sam jak gwint sworznia. Przepusty nN transformatorów olejowych wykonuje się według PN-EN 50386, a średnica sworznia rośnie z prądem przepustu. W transformatorach rozdzielczych do 630 kVA spotkasz przede wszystkim trzy rozmiary:

Tabela pokazuje typowy przypadek, ale producenci nie zawsze się jej trzymają – dlatego gwint sprawdzamy na sworzniu albo w dokumentacji transformatora (karta katalogowa, rysunek wymiarowy). Powyżej 630 kVA prąd przekracza 1000 A i stosuje się większe sworznie albo przyłącza szynowe – to już dobór indywidualny.

Zacisk TOC-1 nakręcony na sworzeń przepustu nN transformatora MarkoEco2.

3. Policz przewody na fazę

Zaciski poziome przyjmują dwa przewody główne i dwa pomocnicze na fazę. W zaciskach TOC to:

• przewody główne: 2 × 95–240 mm² (żyły RE, RM, SM) albo 2 × 300 mm² RMC – aluminiowe lub miedziane,
• przewody pomocnicze: 2 × 2,5–50 mm² – np. do układu pomiarowego, potrzeb własnych stacji albo ogranicznika przepięć.

Oznaczenia żył: RE – okrągła jednodrutowa, RM – okrągła wielodrutowa, SM – sektorowa wielodrutowa. Żyły wkłada się bezpośrednio w gniazda i dociska śrubami, bez końcówek zaprasowanych. Tak samo patrzą na to operatorzy – TAURON Dystrybucja w standardzie dla transformatorów SN/nN przewiduje po stronie nN zaciski do bezpośredniego przyłączenia przewodów, bez końcówek zaprasowanych, w wariancie kablowym albo szynowym.

Przekrój i liczbę kabli dobiera projektant – z obciążalności, sposobu ułożenia, spadku napięcia i warunków zwarciowych. Zacisk musi je fizycznie przyjąć. Jeśli na fazę potrzeba więcej niż dwóch kabli głównych albo transformator łączy się z rozdzielnicą nN szynami, wybierz zacisk szynowy. Przegląd typów znajdziesz we wpisie rodzaje zacisków transformatorowych.

4. Faza czy punkt neutralny – wersja /U i /N

Na jeden transformator potrzebujesz kompletu czterech zacisków: trzech fazowych i jednego na punkt neutralny. W serii TOC wersja /U to zacisk fazowy, a wersja /N ma dodatkowy sworzeń (w TOC-2/N – dwa) do podłączenia przewodu neutralnego, uziemiającego albo bednarki. Część operatorów wymaga, żeby do zacisku neutralnego dało się podłączyć bednarkę uziemiającą 25 × 4 mm – tak jest m.in. w wymaganiach Energa-Operator dla transformatorów SN/nN. Zaciski TOC w wersji /N to umożliwiają.

TOC-1 czy TOC-2?

Oba zaciski mają ten sam gwint, prąd i przyłączalność – różnią się bryłą i tym, ile miejsca zajmują na pokrywie.

Karty produktów: zacisk transformatorowy TOC-1 i zacisk transformatorowy TOC-2.

Dobór w praktyce – trzy przykłady

• 160 kVA, dwa kable 120 mm² na fazę: sworzeń M12, prąd ok. 231 A → 3 × DP 5100 + 1 × DP 5100N (TOC-1).
• 400 kVA w stacji kontenerowej, mało miejsca między przepustami: M20, ok. 577 A → 3 × DP 6200 + 1 × DP 6200N (TOC-2). O samym doborze transformatora do takiej stacji piszemy w tekście jak dobrać transformator SN do kontenerowej stacji transformatorowej.
• 630 kVA, dwa kable na fazę wg projektu: M30, ok. 909 A → 3 × DP 5300 + 1 × DP 5300N (TOC-1).

Co podać w zapytaniu

• moc i typ transformatora albo gwint sworzni nN,
• liczbę i przekrój kabli na fazę oraz przewody pomocnicze,
• wersję: TOC-1 czy TOC-2 (jeśli nie wiesz – doradzimy),
• czy potrzebne są osłony izolacyjne OZNN,
• liczbę kompletów i termin.

Pełną ofertę znajdziesz w kategorii zaciski transformatorowe. Zaciski wysyłamy od ręki z magazynu w Polsce – osobno albo zamontowane na transformatorze MarkoEco2 przed wysyłką. Jak zamontować zacisk, żeby się nie grzał, opisujemy w poradniku dlaczego zaciski na transformatorze się grzeją.

Zaciski transformatorowe Energeks – od ręki z magazynu w Polsce

TOC-1 – poziomyM12 / M20 / M30, 250–1000 A, 2 × 300 mm²TOC-2 – kompaktowyta sama przyłączalność, mniejszy obrys

Podaj moc transformatora i przekroje kabli – wycenę wyślemy tego samego dnia.Zapytaj o ofertę